Năm năm trước, YOUREORG ra đời không phải từ nguồn lực dồi dào, mà từ hoài bão và niềm tin của ba người sáng lập. Chúng tôi bắt đầu từ con số không, đi qua những đêm trắng, những thời khắc tưởng chừng như phải bỏ cuộc. Nhưng chính trong những ngày khó khăn ấy, chúng tôi cũng chứng kiến những khoảnh khắc đẹp nhất của giáo dục: học sinh vỡ òa khi lần đầu chạm tới điểm số mơ ước, phụ huynh rưng rưng khi thấy con tự tin giao tiếp bằng tiếng Anh, và giáo viên tìm lại ý nghĩa sâu sắc của nghề dạy trong từng bài giảng.
Ngày 14/3/2020, khi chính thức khai trương văn phòng YOUREORG tại Bình Thạnh, tôi chợt nhận ra hành trình ấy không còn là một ý tưởng mong manh, mà đã trở thành một không gian hiện hữu, nơi những ước mơ nhỏ bé được nuôi dưỡng bằng sự kiên trì và lòng tin. Với tôi, YOUREORG không chỉ là một tổ chức, mà là minh chứng sống động cho chặng đường mà tôi và những người đồng hành đã cùng nhau bước qua.
Khi con người có đủ lòng trắc ẩn và tinh thần không bỏ cuộc, một giọt nước mặn của nghịch cảnh cũng có thể hóa thành dòng sông ngọt lành của hy vọng. Chính niềm tin ấy đã được tôi gửi gắm trọn vẹn trong bài luận “Một giọt mặn, vạn dòng ngọt” (One Salty Drop, A Thousand Sweet Streams) bài viết đã đưa tôi đến UPenn, một trong những trường đại học hàng đầu thế giới về giáo dục.
Hôm nay, tôi chia sẻ lại bài luận này với mong muốn truyền cảm hứng đến bạn, một câu chuyện về hành trình vươn lên từ những điều nhỏ bé, về giáo dục như một con đường của hy vọng, và về niềm tin rằng những hạt mầm âm thầm gieo xuống hôm nay hoàn toàn có thể tạo nên những thay đổi lớn lao cho ngày mai.
(English below)
Một giọt mặn, vạn dòng ngọt
Hơn ba thập kỷ trước, tại một ngôi làng nhỏ ven biên giới Việt Nam - Campuchia, một đứa trẻ sơ sinh suy dinh dưỡng đã mất cả cha lẫn mẹ chỉ 24 ngày sau khi chào đời. Những người hàng xóm nghèo khó, không có gì ngoài lòng trắc ẩn, đã cho đứa trẻ ấy uống nước muối - một phương cách tuyệt vọng để duy trì sự sống. Và tôi chỉ biết về câu chuyện này qua lời kể đầy day dứt của người mẹ nuôi đáng kính: "Họ nghèo đến mức nước muối là tất cả những gì họ có thể cho con để giúp con sống sót."
Nước muối, về bản chất, là một nghịch lý. Nó có thể là giải pháp tạm thời để duy trì sự sống trong tình cảnh tuyệt vọng khi không có sữa mẹ, nhưng không thể cung cấp dinh dưỡng để một đứa trẻ lớn lên khỏe mạnh. Nước muối là biểu tượng của lòng nhân ái, nhưng cũng là giới hạn khắc nghiệt của sự thiếu thốn. Hình ảnh ấy chưa bao giờ rời khỏi tâm trí tôi. Nó phản chiếu sự bất bình đẳng trong giáo dục - nơi một số trẻ em được tiếp cận với tri thức phong phú như nguồn nước ngọt dồi dào, trong khi những em khác, như tôi ngày ấy, chỉ có thể cầm cự với những giọt nước muối ít ỏi, đủ để duy trì sự tồn tại nhưng không thể giúp vươn lên.
Ở nhiều cộng đồng thiệt thòi, giáo dục cũng giống như nước muối: nó tồn tại, nhưng không đủ đầy. Trường học có đó, giáo viên vẫn giảng dạy, nhưng sự tiếp cận tri thức, chất lượng học tập và cơ hội phát triển lại vô cùng mong manh. Ảo tưởng về sự tiếp cận này có thể rất nguy hiểm, nó khiến người ta nghĩ rằng chỉ cần có trường học là đủ, trong khi thực tế, giáo dục không chỉ là duy trì mà còn phải mở ra những con đường mới, những chân trời mới.
Tôi may mắn có những người thầy không cam lòng để tôi phải trưởng thành chỉ với một nền giáo dục "nước muối". Họ không chỉ dạy tôi chữ nghĩa, mà còn truyền cho tôi niềm tin, nghị lực và một tầm nhìn rộng lớn hơn để tôi nhận ra rằng giáo dục không phải là từng ngụm nước muối đắng chát để cầm cự qua ngày, mà là dòng nước ngọt lành để tôi mạnh dạn tiến bước về phía trước. Chính những điều ấy đã giúp tôi bước ra khỏi giới hạn của bản thân, đồng thời đặt lên vai tôi một trách nhiệm lớn lao hơn: không chỉ đón nhận dòng nước tri thức trong lành, mà còn phải trở thành người khơi nguồn để dòng nước ấy chảy đến những nơi còn đang khô cạn.
Năm 2017, tôi quyết định trở về Tây Ninh, nơi tôi sinh ra và cũng là nơi cha mẹ tôi đã trút hơi thở cuối cùng - một mảnh đất khắc nghiệt nhưng thấm đẫm ký ức. Chính tại đây, tôi khoác lên mình vai trò của một người thầy cùng tổ chức Teach For Vietnam. Thông qua việc giảng dạy, tôi nhận ra rằng những thách thức trong giáo dục không thể giải quyết chỉ bằng lòng tận tụy của một cá nhân. Học sinh của tôi không chỉ là những em nhỏ vùng nông thôn mà còn là những trẻ em mồ côi, những em đã mất đi sự nâng đỡ của gia đình và phải tự mình tìm kiếm con đường học tập. Khi các em bước sang tuổi 18, hệ thống phúc lợi không còn bao bọc, khiến nhiều em rơi vào tình trạng bấp bênh. Chính điều này đã thôi thúc tôi suy nghĩ lớn hơn về những giải pháp bền vững và có tác động sâu rộng hơn cho nhóm trẻ mồ côi trưởng thành, giúp các em không chỉ có tiếp tục học tập mà còn có cơ hội phát triển sự nghiệp và hòa nhập xã hội.
Nhận thức đó thôi thúc tôi mở rộng vai trò của mình, từ một người giáo viên đứng lớp thành người tạo dựng những thay đổi bền vững và nhân văn trong giáo dục. Tôi quyết định thành lập YOUREORG, một doanh nghiệp xã hội hướng đến việc xây dựng nền giáo dục công bằng và chất lượng cao, đặc biệt dành cho trẻ em mồ côi, các em học sinh nông thôn và những bạn trẻ kém may mắn. Đến nay, chương trình của chúng tôi đã vươn xa tới học sinh từ 48 tỉnh thành Việt Nam và bốn quốc gia khác, phản ánh khát khao chung về giáo dục bình đẳng. Với việc đào tạo và trao quyền cho giáo viên, ứng dụng công nghệ hiện đại, cùng phương pháp giáo dục lấy học sinh làm trọng tâm, YOUREORG đang ngày đêm kiến tạo một hệ sinh thái giáo dục nơi mà mọi học sinh đều có thể phát triển và thành công.
Cảm giác sống sót nhờ nước muối, vừa đủ để duy trì nhưng không đủ để trưởng thành, chưa bao giờ phai mờ trong tôi. Vị mặn của sự thiếu thốn ấy vẫn đọng lại, như một dấu ấn không thể xóa nhòa. Vì thế, mỗi khi nhìn thấy những học sinh chật vật bám trụ với việc học, tôi lại thấy chính mình trong ánh mắt các em, vẫn là sự kiên cường lặng lẽ và những cuộc chiến chống lại những giới hạn không do mình lựa chọn. Trong những khoảnh khắc ấy, tôi lại thấy rõ ranh giới mong manh giữa 2 thái cực “cầm cự” và “vươn lên”.
Đối với tôi, giáo dục không thể chỉ là một chiếc phao cứu sinh, giữ người ta khỏi chìm trong tuyệt vọng. Ngược lại, nó phải là dòng nước mát lành, giúp các em mạnh mẽ bơi xa, chạm tới những chân trời mới. Bởi lẽ, giữ một đứa trẻ không bị bỏ lại phía sau là chưa đủ; chúng ta phải tạo ra con đường để các em tiến về phía trước.
Cũng giống như nước sạch, giáo dục là quyền cơ bản của con người, không phải một đặc ân dành cho số ít. Chính vì vậy, tôi thấm thía sâu sắc tư tưởng của Paulo Freire về "giáo dục như sự giải phóng" và càng vững tin vào con đường mình theo đuổi. Bởi lẽ, kiến thức không chỉ giúp con người sinh tồn, mà còn trao cho họ đôi cánh để bay lên. Để hiện thực hóa điều đó, tôi tin vào ba trụ cột quan trọng:
1. Trao quyền cho giáo viên: Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức, mà còn là người truyền cảm hứng và tạo động lực cho học sinh. Your-E đã triển khai các chương trình cố vấn, nơi những giáo viên giàu kinh nghiệm dìu dắt những người trẻ hơn, tạo nên một môi trường giảng dạy giàu tính kết nối và đổi mới.
2. Xây dựng lớp học hòa nhập: Lớp học không chỉ là nơi học sinh đến để tiếp thu kiến thức mà phải là nơi các em được nhìn nhận, tôn trọng và phát triển toàn diện. Tôi đã làm việc với các nhà lãnh đạo giáo dục để xây dựng mô hình lớp học cộng đồng, trong đó chương trình giảng dạy không chỉ phản ánh nhu cầu tri thức mà còn lắng nghe tiếng nói của từng học sinh.
3. Định hình chính sách: Để tạo ra những thay đổi bền vững, cần có sự phối hợp giữa các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo trường học và các tổ chức giáo dục toàn cầu. Tôi đã tham gia các diễn đàn quốc tế để thúc đẩy chính sách hỗ trợ nhóm trẻ mồ côi trưởng thành, nhằm đảm bảo khi bước sang tuổi 18, các em không bị bỏ lại phía sau.
Nước muối từng giúp tôi sống sót. Nhưng tri thức mới là thứ giúp tôi sống đúng nghĩa, và tôi muốn mang nó đến với tất cả những đứa trẻ chưa từng có cơ hội.
Nếu chúng ta có thể cùng nhau trao đi nước muối để giữ một đứa trẻ sống sót, tại sao không thể cùng nhau mang đến nguồn nước sạch và giàu dưỡng chất hơn?
Nếu chúng ta có thể giúp một đứa trẻ không chết đói, tại sao không thể xây dựng một hệ thống giáo dục đảm bảo rằng không một học sinh nào bị bỏ lại phía sau.
One Salty Drop, A Thousand Sweet Streams
More than three decades ago, in a small village near the Vietnam-Cambodia border, a malnourished newborn lost both parents just 24 days after birth. The impoverished neighbors, with nothing but their compassion, fed the infant saltwater - a desperate attempt to keep him alive.
I only learned this story years later, from my foster mother. Her voice carried both sorrow and gratitude:
"They had nothing to give you - nothing but saltwater. And that was how you survived."
Saltwater, by its nature, is a paradox. It can serve as a temporary solution to sustain life when no mother's milk is available, yet it cannot nourish a child to grow strong. It is a symbol of human kindness, yet also a symbol of scarcity. That image has never left my mind. It mirrors the deep inequality in education, where some children have access to an ocean of knowledge, while others, like me, had only saltwater.
In many underprivileged communities, education is like saltwater: it exists, but it is never enough. Schools stand, teachers teach, yet the depth of learning, the quality of resources, and the opportunities to advance remain painfully thin. The illusion of access can be dangerous. It allows people to believe that simply having schools is sufficient. But education should not just be about keeping students afloat; it should create the pathways that allow them to move forward.
I was fortunate. I had teachers who refused to let me grow up with just a "saltwater education." They gave me more than lessons; they gave me belief, resilience, and a vision beyond survival. They made me see that education should not be a bitter sip of endurance, but a fresh, flowing stream that nourishes and empowers.
That realization pushed me beyond my limits and into responsibility. I couldn’t just receive knowledge, I had to ensure it flowed to those still deprived.
In 2017, I returned to Tây Ninh, the place where I was born and where my parents took their last breaths. A land of hardship, but also of memory. There, I became a teacher with Teach For Vietnam. It was in the classroom that I realized the challenges of education cannot be solved by individual dedication alone. My students were not just rural children; many were orphans, left to navigate life on their own. At 18, they aged out of the welfare system, leaving them without a safety net. Many fell into uncertainty. That realization pushed me to think bigger, beyond education alone. I needed to create sustainable pathways for orphaned youth, ensuring they could continue learning, build careers, and fully integrate into society.
This understanding led me to expand my role, from shaping individual lives as a teacher to transforming systems as a changemaker. I founded Your-E, a social enterprise dedicated to making high-quality education equitable and accessible, particularly for orphans, rural students, and disadvantaged youth. Today, our programs have reached students across 48 provinces in Vietnam and four other countries, a growing movement toward educational equity. Through teacher empowerment, integrating technological innovation, and student-centered learning, Your-E is building an educational ecosystem where every child has the chance to grow and succeed.
I have never forgotten what it means to be the child who survived on saltwater. The taste of scarcity never truly fades. When I see students struggling to stay in school, I see echoes of myself, the same quiet resilience, the same fight against forces beyond their control. In every child who is given only the bare minimum to survive, I recognize the fragile line between endurance and opportunity. This is why the future I envision is not one where education merely exists as a lifeline. It is one where education nourishes, uplifts, and empowers. It is not enough to keep students afloat; we must give them the current to move forward.
Education, like access to clean water, is a fundamental right - not a privilege reserved for the few. Paulo Freire’s concept of 'education as liberation' resonates deeply with my work, as I have seen firsthand how knowledge is not just survival but empowerment.
To realize that vision, I believe in three fundamental pillars:
1. Empowering Teachers: Teachers are not just knowledge providers; they are mentors, role models, and catalysts for change. At Your-E, we have implemented mentorship programs where experienced educators guide younger teachers, fostering a network of learning and innovation.
2. Building Inclusive Classrooms: A classroom should not be a place where students merely absorb information; it must be a space where they are seen, heard, and developed as whole individuals. I have worked with education leaders to design community-based classrooms where curricula do not just address academic needs but also amplify the voices of students themselves.
3. Shaping Policy: Sustainable change cannot happen without collaboration between policymakers, school leaders, and global education organizations. I have collaborated with policymakers to establish mentorship programs for orphaned youth, ensuring continued support beyond age 18.
Saltwater kept me alive, but only knowledge let me truly thrive, and I want to share this gift with every child who has yet to taste it.
If we can come together to offer saltwater to keep a child from dying, why can’t we work together to provide them with clean, nourishing water instead?
If we can prevent a child from starving, why can’t we build an education system that ensures no student is left behind?
2020-2025, 5 năm không phải là một chặng đường quá dài, nhưng đủ để tôi thấm thía rằng YOUREORG không thể đi xa đến vậy nếu không có những con người đã tin tưởng và đồng hành. Cảm ơn những em học sinh đã nỗ lực vươn lên, những giáo viên đã tận tâm gieo hạt tri thức, những phụ huynh đã trao gửi niềm tin, và tất cả những ai đã cùng chung tay để biến giấc mơ giáo dục công bằng thành hiện thực.
Nhưng hơn hết, tôi muốn dành lời tri ân sâu sắc nhất đến mẹ nuôi của tôi, mẹ Hạnh. Mẹ là người đầu tiên dạy tôi rằng yêu thương không chỉ là cho đi, mà còn là trao cơ hội để một người có thể tự đứng vững và bay xa. Mẹ đã rời xa tôi mãi mãi, nhưng tình yêu và những bài học mẹ để lại vẫn tiếp tục dẫn lối tôi trên hành trình này.
Tác giả: Thầy Lê Hoàng Phong, nhà sáng lập YOUREORG
👉 Tham gia ngay khóa học Viết luận săn học bổng phong cách Harvard tại YOUREORG để biến câu chuyện của bạn thành công cụ chinh phục mọi cánh cửa cơ hội!
Đọc thêm về khóa học: https://youre.org.vn/khoa-viet-luan-hoc-bong/
EN 
VI