Trong giáo dục hiện đại, nhiều thực hành dạy học vẫn dựa trên trực giác kinh nghiệm cá nhân hoặc những niềm tin phổ biến nhưng chưa được kiểm chứng. Không ít phương pháp nghe có vẻ hợp lý lại đi ngược với cách bộ não con người thực sự học. Chính khoảng cách giữa điều chúng ta tin là đúng và điều khoa học thần kinh cho thấy mới là rào cản lớn nhất đối với việc cải thiện học tập.
Uncommon Sense Teaching được viết ra để lấp đầy khoảng cách đó. Cuốn sách đặt ra một thông điệp rõ ràng rằng dạy học hiệu quả không nên dựa vào cảm tính hay thói quen nghề nghiệp lâu năm mà cần dựa trên hiểu biết khoa học về cách não bộ tiếp nhận xử lý và ghi nhớ thông tin. Với sự kết hợp giữa khoa học thần kinh tâm lý học nhận thức và nghiên cứu giáo dục, cuốn sách mang đến một góc nhìn thẳng thắn đôi khi đi ngược trực giác nhưng có cơ sở vững chắc.
Điểm hấp dẫn của cuốn sách không nằm ở việc giới thiệu các kỹ thuật mới mẻ mang tính trình diễn mà ở cách nó giúp giáo viên hiểu vì sao nhiều điều quen thuộc trong lớp học lại không hiệu quả như chúng ta nghĩ và cần điều chỉnh ra sao để việc học thực sự diễn ra.
Về tác giả:
Barbara Ann Oakley
Barbara Ann Oakley là một giáo sư kỹ thuật tại Đại học Oakland và Đại học McMaster, người sở hữu các khóa học trực tuyến về học tập MOOC phổ biến nhất trên thế giới. Bà tham gia vào nhiều lĩnh vực nghiên cứu, từ giáo dục STEM đến thực hành học tập.
Oakley đồng sáng tạo và giảng dạy khóa học trực tuyến mở Học cách học. Bà là tác giả của các cuốn sách Học cách học và A Mind for Number.
Oakley cũng có nhiều bài báo op-ed về việc học trên The Wall Street Journal và The New York Times.
Beth Rogowsky
Beth Rogowsky có bằng tiến sĩ về Lãnh đạo Giáo dục (Đại học Wilkes, 2010); bằng Thạc sĩ về Giảng dạy (Marygrove College, 2004); Thạc sĩ về Công nghệ Giảng dạy (Đại học Bloomsburg, 2000); và Cử nhân Khoa học Giáo dục (Đại học Bloomsburg, 1996).
Beth đã hoàn thành ba năm đào tạo sau tiến sĩ tại Trung tâm Khoa học Thần kinh Phân tử và Hành vi tại Đại học Rutgers. Rogowsky có hiểu biết sâu sắc về hai thế giới rất khác nhau – giáo dục thông thường ở bậc phổ thông và đại học cũng như nghiên cứu chuyên sâu về khoa học thần kinh.
Bà đã có nhiều bài đăng trên Journal of Educational Psychology, Frontiers in Psychology, và International Journal of Play. Time Magazine và Washington Post cũng đã đăng bài về công trình của bà.
Terrence Sejnowski
Terrence Sejnowski nhận bằng Tiến sĩ vật lý tại Đại học Princeton và là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ về sinh học thần kinh tại Trường Y Harvard trước khi gia nhập giảng viên tại Johns Hopkins, nơi ông là Giáo sư Vật lý sinh học. Ông chuyển đến La Jolla và hiện giữ chức Chủ tịch Francis Crick tại Viện Nghiên cứu Sinh học The Salk và cũng là Giáo sư Xuất sắc và giám đốc của Viện Tính toán Thần kinh tại Đại học California, San Diego. Ông cũng là Chủ tịch của Tổ chức Hệ thống Xử lý Thông tin Thần kinh (NeurIPS), tổ chức hội nghị thường niên là nơi ươm mầm cho việc học sâu và có sự tham dự của 26.000 nhà nghiên cứu vào năm 2020. Ông là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ, Học viện Kỹ thuật Quốc gia Mỹ, Học viện Y khoa Quốc gia Mỹ và Học viện Phát minh Quốc gia Mỹ, một trong ba nhà khoa học duy nhất còn sống được bầu vào cả bốn viện hàn lâm quốc gia.
Sejnowski đã đi tiên phong trong việc học các thuật toán cho mạng lưới thần kinh vào những năm 1980. Ông cũng là nhà tiên phong trong khoa học thần kinh tính toán.
Cấu trúc nội dung của cuốn sách
Uncommon Sense Teaching được thiết kế như một bản đồ nhận thức dành cho giáo viên, dẫn dắt người đọc từ việc nhận diện những ngộ nhận phổ biến về học tập đến hiểu đúng cách bộ não hình thành trí nhớ, duy trì chú ý và phát triển kỹ năng. Trên nền tảng đó, cuốn sách mở rộng sang cách tổ chức lớp học, xây dựng cộng đồng học tập và thiết kế chương trình dạy học phù hợp với khoa học học tập. Mỗi chương không chỉ giải thích hiện tượng học tập mà còn chỉ ra những hệ quả rất cụ thể cho thực hành giảng dạy hằng ngày.
A Note to Our Teacher Readers (Lời nhắn gửi tới các thầy cô)
Phần mở đầu được viết như một cuộc trò chuyện thẳng thắn với giáo viên, khẳng định rằng cuốn sách không nhằm phê phán thực hành hiện tại mà giúp giáo viên hiểu rõ hơn vì sao nhiều điều họ vẫn làm với thiện ý lại chưa mang lại hiệu quả học tập như mong muốn.
Chapter 1: Building Memory How Students Fool Themselves into Thinking Theyre Learning (Xây dựng trí nhớ và cách người học tự đánh lừa mình rằng họ đang học)
Chương này phân tích hiện tượng người học nhầm lẫn giữa cảm giác quen thuộc và việc ghi nhớ thực sự. Thông qua khoa học trí nhớ, tác giả chỉ ra vì sao việc đọc lại hay nghe giảng trôi chảy thường tạo ảo giác học tập nhưng không giúp kiến thức được lưu giữ lâu dài.
Chapter 2: Teaching Inclusively The Importance of Working Memory Capacity (Dạy học bao trùm và vai trò của dung lượng trí nhớ làm việc)
Chương này làm rõ giới hạn sinh học của trí nhớ làm việc và cho thấy sự khác biệt cá nhân trong khả năng xử lý thông tin. Từ đó, tác giả kết nối khoa học nhận thức với giáo dục công bằng, nhấn mạnh rằng thiết kế dạy học không phù hợp có thể vô tình loại trừ một bộ phận người học.
Chapter 3: Active Learning The Declarative Pathway (Học tập chủ động và con đường tri thức khai báo)
Tác giả tập trung vào cách con người học kiến thức khái niệm và thông tin thực tế. Chương này làm rõ rằng học tập chủ động chỉ có ý nghĩa khi giúp người học xử lý thông tin sâu hơn thay vì chỉ tăng mức độ hoạt động bề mặt.
Chapter 4: Remedies for Procrastination (Các giải pháp cho sự trì hoãn)
Chương này tiếp cận trì hoãn như một phản ứng tự nhiên của não bộ trước nhiệm vụ khó hoặc mơ hồ. Thay vì coi trì hoãn là vấn đề ý chí, tác giả đưa ra các cách thiết kế nhiệm vụ và nhịp độ học tập giúp người học vượt qua rào cản này.
Chapter 5: How Human Brains Evolved and Why This Matters for Your Teaching (Sự tiến hóa của não bộ con người và ý nghĩa đối với dạy học)
Chương này kết nối sinh học tiến hóa với giáo dục hiện đại, cho thấy não bộ con người không được thiết kế cho môi trường học đường dày đặc thông tin. Hiểu được sự lệch pha này giúp giáo viên điều chỉnh kỳ vọng và thiết kế trải nghiệm học tập phù hợp hơn.
Chapter 6: Active Learning The Procedural Pathway (Học tập chủ động và con đường kỹ năng)
Tác giả phân biệt rõ giữa việc biết và việc làm được. Chương này tập trung vào cách con người học kỹ năng và quy trình thông qua luyện tập có phản hồi, giúp giáo viên thiết kế các hoạt động dẫn tới thành thạo thực sự.
Chapter 7: Building Community Through Habits (Xây dựng cộng đồng học tập thông qua thói quen)
Chương này cho thấy cộng đồng học tập không hình thành từ khẩu hiệu hay thiện chí mà từ những thói quen nhỏ được duy trì nhất quán. Các thói quen này tạo ra cảm giác an toàn, gắn kết và trách nhiệm chung trong lớp học.
Chapter 8: Linking Learners The Power of Collaborative Learning (Kết nối người học và sức mạnh của học tập hợp tác)
Tác giả phân tích khi nào và vì sao học tập hợp tác có hiệu quả. Chương này giúp giáo viên tránh những hình thức làm việc nhóm hình thức và thiết kế tương tác giúp người học thực sự học từ nhau.
Chapter 9: Online Teaching with Personality and Flair (Dạy học trực tuyến với bản sắc và sự linh hoạt)
Chương này mở rộng các nguyên tắc khoa học học tập sang môi trường trực tuyến, nhấn mạnh vai trò của sự hiện diện cá nhân, thiết kế trải nghiệm và nhịp độ tương tác trong học tập số.
Chapter 10: Charting Your Course to the Finish Line The Power of Lesson Plans (Lập lộ trình dạy học và sức mạnh của kế hoạch bài học)
Chương cuối khép lại cuốn sách bằng việc nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế bài học có chủ đích. Kế hoạch bài học được xem như công cụ kết nối khoa học học tập với thực hành dạy học hằng ngày.
Farewell and Hello (Lời chào tạm biệt và mở ra hành trình mới)
Phần kết mang tính khích lệ, nhấn mạnh rằng hiểu về cách não bộ học không khép lại hành trình nghề nghiệp mà mở ra một cách làm nghề tỉnh táo và có căn cứ hơn.
Appendix A How to Manage Yourself on a Collaborative Team (Quản lý bản thân trong nhóm làm việc hợp tác)
Appendix B Master Teacher Checklist (Danh sách kiểm tra dành cho giáo viên thành thạo)
Giá trị đối với cộng đồng YOUREORG
YOUREORG được hình thành từ một trăn trở rất đời thường của những người làm giáo dục rằng việc nâng cao chất lượng học tập của người học cần song hành với việc nuôi dưỡng học tập và phát triển chuyên môn của giáo viên và những người dẫn dắt hệ thống. Trong tinh thần đó, Uncommon Sense Teaching mang đến một nền tảng khoa học đặc biệt phù hợp với cách YOUREORG nhìn về đổi mới giáo dục.
Cuốn sách giúp cộng đồng YOUREORG củng cố một thái độ nghề nghiệp quan trọng đó là sẵn sàng đặt lại những niềm tin quen thuộc dưới ánh sáng của bằng chứng khoa học. Thay vì chạy theo phương pháp mới hay áp dụng kỹ thuật một cách máy móc, cuốn sách khuyến khích người làm giáo dục hiểu sâu cách người học thực sự học và từ đó đưa ra những lựa chọn sư phạm có căn cứ.
Ở bình diện cảm xúc nghề nghiệp, cuốn sách mang lại sự giải tỏa và bình tĩnh. Nó giúp giáo viên hiểu rằng nhiều khó khăn trong lớp học không bắt nguồn từ năng lực cá nhân mà từ những giả định sai lệch về học tập đã tồn tại từ lâu. Việc điều chỉnh thực hành vì thế trở thành một quá trình học tập nghề nghiệp nghiêm túc chứ không phải một áp lực cải cách.
Đối với cộng đồng YOUREORG, giá trị lớn nhất của cuốn sách nằm ở chỗ nó góp phần hình thành một ngôn ngữ chung về chất lượng dạy học dựa trên khoa học não bộ. Một ngôn ngữ giúp giáo viên và nhà giáo dục tự tin hơn trong phán đoán nghề nghiệp của mình và từng bước xây dựng những thay đổi bền vững bắt đầu từ hiểu biết đúng đắn về cách con người học.
YOUREORG trân trọng giới thiệu series sách Books That Empower Educators tới quý thầy cô và những người đồng hành cùng giáo dục trong giảng dạy quản lý và nghiên cứu.
Ban biên tập Blog YOUREORG
EN 
VI