Trong giáo dục, rất nhiều cải cách bắt đầu bằng những lời hứa lớn nhưng kết thúc bằng sự quá tải trong lớp học. Make Just One Change Teach Students to Ask Their Own Questions đi theo hướng ngược lại. Cuốn sách đề xuất một thay đổi duy nhất nhưng mang tính nền tảng trao lại quyền đặt câu hỏi cho chính người học.
Dan Rothstein và Luz Santana là những nhà cải cách giáo dục có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực học tập dựa trên câu hỏi. Họ là đồng sáng lập Right Question Institute, tổ chức đứng sau Question Formulation Technique một phương pháp được áp dụng rộng rãi tại nhiều hệ thống giáo dục, từ giáo dục phổ thông đến đại học và đào tạo công dân. Uy tín của hai tác giả không đến từ lý thuyết trừu tượng, mà từ hàng chục năm làm việc trực tiếp với giáo viên, học sinh và cộng đồng, cùng cam kết mạnh mẽ với dân chủ học đường và năng lực học tập suốt đời.
Make Just One Change Teach Students to Ask Their Own Questions đặt ra một chẩn đoán thẳng thắn học sinh thường thụ động không phải vì thiếu động lực, mà vì họ hiếm khi được dạy cách đặt câu hỏi. Khi giáo viên là người đặt hầu hết câu hỏi trong lớp học, học sinh dần quen với vai trò trả lời thay vì tư duy. Cuốn sách cho thấy rằng chỉ cần thay đổi điểm khởi đầu của việc học từ câu hỏi của giáo viên sang câu hỏi của học sinh, toàn bộ động lực học tập và chất lượng tư duy trong lớp học có thể được tái cấu trúc.
Cấu trúc nội dung của cuốn sách
Make Just One Change Teach Students to Ask Their Own Questions được tổ chức như một tiến trình sư phạm chặt chẽ, dẫn dắt giáo viên từng bước chuyển dịch quyền kiểm soát tư duy từ người dạy sang người học thông qua việc dạy học sinh tự hình thành, phát triển và sử dụng câu hỏi của chính mình.
Chapter 1: The Question Formulation Technique Teaching Multiple Thinking Abilities in One Process (Kỹ thuật hình thành câu hỏi dạy nhiều năng lực tư duy trong một quy trình)
Chương mở đầu giới thiệu Question Formulation Technique như một khung sư phạm tích hợp, cho phép học sinh phát triển đồng thời tư duy phân kỳ, tư duy hội tụ, siêu nhận thức và quyền chủ động học tập thông qua một thay đổi có tính nền tảng trong cách tổ chức lớp học.
Chapter 2: Choose the Question Focus The Starting Point for Student Questions (Lựa chọn trọng tâm câu hỏi điểm khởi đầu cho câu hỏi của học sinh)
Chương này làm rõ vai trò then chốt của Question Focus như điểm kích hoạt tư duy. Cách giáo viên thiết kế và trình bày trọng tâm câu hỏi quyết định chất lượng, chiều sâu và hướng phát triển của các câu hỏi do học sinh tạo ra.
Chapter 3: Introduce the Rules for Producing Questions An Exercise in Metacognition (Giới thiệu các quy tắc tạo câu hỏi một bài tập về siêu nhận thức)
Học sinh được tiếp cận các quy tắc nhằm tạm dừng phán xét, ưu tiên số lượng câu hỏi và duy trì quyền sở hữu tư duy. Quá trình này giúp các em ý thức rõ hơn về cách mình đang suy nghĩ.
Chapter 4: Students Produce the Questions Divergent Thinking Unleashed (Học sinh tạo ra câu hỏi giải phóng tư duy phân kỳ)
Chương này tập trung vào giai đoạn học sinh tự do tạo câu hỏi. Việc loại bỏ đánh giá đúng sai trong giai đoạn đầu giúp giải phóng tư duy và mở rộng không gian tham gia cho mọi người học.
Chapter 5: Students Improve the Questions Closed and Open Ended Questions (Học sinh cải thiện câu hỏi câu hỏi đóng và câu hỏi mở)
Học sinh học cách phân biệt và chuyển đổi giữa câu hỏi đóng và câu hỏi mở, từ đó nhận ra mối liên hệ giữa hình thức câu hỏi và chiều sâu của tư duy.
Chapter 6: Students Prioritize the Questions Analysis and Convergence (Học sinh ưu tiên câu hỏi phân tích và hội tụ)
Chương này kích hoạt tư duy phân tích và hội tụ khi học sinh phải lựa chọn những câu hỏi quan trọng nhất dựa trên mục tiêu học tập cụ thể.
Chapter 7: Next Steps What Do We Do with All These Questions (Bước tiếp theo chúng ta làm gì với tất cả những câu hỏi này)
Các câu hỏi do học sinh tạo ra trở thành nền tảng cho các hoạt động học tập tiếp theo như nghiên cứu, thảo luận, viết và giải quyết vấn đề.
Chapter 8: Students Reflect on Their Learning Cognition Affect and Behavior (Học sinh phản tư về việc học nhận thức cảm xúc và hành vi)
Chương này nhấn mạnh vai trò của phản tư trong việc giúp học sinh nhận diện sự thay đổi trong tư duy, cảm xúc và cách hành động của mình.
Chapter 9: A Memo to My Fellow Teachers What I’ve Learned from Using the QFT (Một ghi chú gửi tới đồng nghiệp giáo viên những bài học từ việc sử dụng QFT)
Tác giả chia sẻ những bài học thực tiễn từ quá trình triển khai QFT, làm rõ sự chuyển dịch vai trò của giáo viên và văn hóa lớp học.
Chapter 10: Students and Classrooms Transformed A Community of Self Directed Learners (Học sinh và lớp học được chuyển hóa thành một cộng đồng người học tự định hướng)
Chương này mô tả sự thay đổi mang tính hệ thống khi học sinh trở thành chủ thể đặt câu hỏi và chịu trách nhiệm cho việc học của mình.
Chapter 11: Conclusion Questions and Education Questions and Democracy (Kết luận câu hỏi và giáo dục câu hỏi và dân chủ)
Chương kết luận kết nối việc dạy học sinh đặt câu hỏi với mục tiêu rộng lớn hơn của giáo dục dân chủ và sự tham gia xã hội.
Giá trị đối với cộng đồng YOUREORG
Đối với cộng đồng YOUREORG, Make Just One Change Teach Students to Ask Their Own Questions mang ý nghĩa chiến lược trong việc chuyển dịch từ dạy học lấy kiểm soát làm trung tâm sang dạy học trao quyền cho người học. Cuốn sách giúp cộng đồng nhìn nhận rằng tư duy phản biện không thể được áp đặt, mà phải được khơi nguồn từ câu hỏi của chính người học.
Trong bối cảnh Việt Nam, nơi lớp học vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của văn hóa trả lời đúng và thi cử, cách tiếp cận của Rothstein và Santana mang tính giải phóng. Khi học sinh được dạy cách đặt câu hỏi, các em không chỉ học tốt hơn mà còn học cách chịu trách nhiệm cho quá trình học của mình.
Với giáo viên trong hệ sinh thái YOUREORG, cuốn sách cung cấp một công cụ sư phạm mạnh mẽ nhưng khả thi. Question Formulation Technique không đòi hỏi thay đổi chương trình hay thêm gánh nặng công việc, mà giúp giáo viên tái cấu trúc tương tác lớp học theo hướng sâu sắc hơn. Quan trọng hơn, nó hỗ trợ giáo viên phát triển teacher leadership ở cấp độ lớp học khi giáo viên trở thành người kiến tạo không gian tư duy thay vì người kiểm soát tri thức.
Make Just One Change Teach Students to Ask Their Own Questions vì thế không chỉ là một cuốn sách phương pháp. Đây là một lời kêu gọi mang tính dân chủ dành cho giáo dục nơi mỗi người học được thừa nhận như một chủ thể tư duy có quyền đặt câu hỏi, và mỗi lớp học trở thành không gian nuôi dưỡng năng lực học tập, đối thoại và tham gia xã hội mà YOUREORG đang theo đuổi lâu dài.
YOUREORG trân trọng giới thiệu series sách Books That Empower Educators tới quý thầy cô và những người đồng hành cùng giáo dục trong giảng dạy quản lý và nghiên cứu.
Ban biên tập Blog YOUREORG
EN 
VI