Fugitive Pedagogy Carter G Woodson and the Art of Black Teaching là một công trình học thuật có sức nặng đặc biệt trong nghiên cứu lịch sử giáo dục và sư phạm phê phán đương đại. Tác giả Jarvis R. Givens là học giả giáo dục tại Harvard University, được đào tạo bài bản về xã hội học giáo dục và lịch sử tư tưởng da đen, với các công trình được xuất bản bởi những nhà xuất bản học thuật hàng đầu và trích dẫn rộng rãi trong các nghiên cứu về giáo dục công bằng. Cuốn sách này được đánh giá cao bởi giới học thuật vì kết hợp chặt chẽ giữa tư liệu lịch sử, phân tích lý thuyết và diễn giải sư phạm.
Lấy Carter G Woodson làm trung tâm, Fugitive Pedagogy không đơn thuần là một cuốn tiểu sử trí thức, mà là một khảo cứu sâu sắc về một truyền thống dạy học bị che khuất trong lịch sử chính thống. Trong bối cảnh giáo dục Hoa Kỳ được xây dựng trên những cấu trúc phân biệt chủng tộc và kiểm soát tri thức, giáo dục của người da đen đã phát triển như một hình thức “fugitive” vừa âm thầm, vừa kiên cường, nhằm bảo vệ nhân phẩm, tri thức và năng lực tư duy phê phán của cộng đồng. Cuốn sách buộc người đọc phải nhìn lại giáo dục không như một không gian trung lập, mà như một địa hạt quyền lực nơi việc dạy và học luôn gắn với chính trị, đạo đức và sinh tồn.
Cấu trúc nội dung của cuốn sách
Fugitive Pedagogy Carter G Woodson and the Art of Black Teaching được tổ chức như một công trình lịch sử–lý thuyết có cấu trúc chặt chẽ, trong đó mỗi phần và mỗi chương đảm nhiệm một vai trò rõ ràng trong việc xây dựng lập luận tổng thể. Thay vì trình bày lịch sử giáo dục da đen theo dòng sự kiện tuyến tính, cuốn sách lần theo sự hình thành của một truyền thống sư phạm âm thầm nhưng bền bỉ, bắt nguồn từ trải nghiệm cá nhân, lan tỏa qua các thiết chế cộng đồng, và dần kết tinh thành một hệ tư tưởng giáo dục có tính phản kháng. Cách sắp xếp này cho phép người đọc nhìn thấy fugitive pedagogy không như một phản ứng ngẫu nhiên trước áp bức, mà như một hệ thống thực hành và tư duy được kiến tạo có chủ đích, gắn chặt với điều kiện lịch sử, đạo đức và chính trị của giáo dục người da đen tại Hoa Kỳ.
Preface: A New Grammar for Black Education (Lời tựa Một ngữ pháp mới cho giáo dục của người da đen)
Phần mở đầu khái quát vấn đề trung tâm của cuốn sách rằng giáo dục của người da đen tại Hoa Kỳ không chỉ bị giới hạn bởi nội dung giảng dạy, mà bởi chính “ngữ pháp” quyền lực chi phối việc tri thức nào được phép tồn tại trong trường học. Tác giả đề xuất fugitive pedagogy như một hệ khung tư duy và thực hành sư phạm vượt ra ngoài các phạm trù giáo dục chính thống, nhằm bảo vệ và tái tạo tri thức trong điều kiện bị giám sát và loại trừ.
Introduction: Blackness and the Art of Teaching (Bản sắc da đen và nghệ thuật dạy học)
Phần nhập đề đặt nền tảng lý thuyết cho khái niệm fugitive pedagogy, nhấn mạnh việc dạy học của giáo viên da đen luôn gắn với những điều kiện dễ tổn thương mang tính cấu trúc. Dạy học ở đây không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là một nghệ thuật đạo đức, nơi người thầy vừa là người hướng dẫn, vừa là người cùng chia sẻ rủi ro lịch sử với học sinh của mình.
Chapter 1: Between Coffle and Classroom Carter G Woodson as a Student and Teacher 1875 1912 (Giữa xiềng xích và lớp học Carter G Woodson với tư cách người học và người dạy giai đoạn 1875–1912)
Chương này tái hiện bối cảnh lịch sử hình thành tư tưởng giáo dục của Carter G Woodson, từ trải nghiệm lao động cưỡng bức mang tính di sản nô lệ đến con đường học tập và giảng dạy. Givens cho thấy sự hình thành của fugitive pedagogy không bắt nguồn từ lý thuyết trừu tượng, mà từ kinh nghiệm sống nơi giáo dục vừa là cơ hội giải phóng, vừa là không gian đầy rủi ro cho người da đen.
Chapter 2: The Association Is Standing Like the Watchman on the Wall Fugitive Pedagogy and Black Institutional Life (Hiệp hội như người canh gác trên tường thành Sư phạm đào thoát và đời sống thể chế của người da đen)
Chương này phân tích vai trò của Association for the Study of Negro Life and History do Woodson sáng lập như một thiết chế giáo dục song song. Thông qua các tổ chức học thuật và cộng đồng, fugitive pedagogy được triển khai ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của các thể chế da trắng, cho phép việc sản xuất và lưu hành tri thức da đen diễn ra một cách chiến lược và bền bỉ.
Chapter 3: A Language We Can See a Future In Black Educational Criticism as Theory in Its Own Right (Một ngôn ngữ cho phép nhìn thấy tương lai Phê bình giáo dục da đen như một lý thuyết độc lập)
Givens lập luận rằng các bài viết, bài giảng và phê bình của Woodson không chỉ mang tính phản biện, mà cấu thành một hệ lý thuyết giáo dục hoàn chỉnh. Phê bình giáo dục da đen ở đây không phụ thuộc vào các khung lý thuyết thống trị, mà tự nó tạo ra ngôn ngữ để diễn giải lịch sử, tri thức và mục đích của giáo dục.
Chapter 4: The Fugitive Slave as a Folk Hero in Black Curricular Imaginations Constructing New Scripts of Knowledge (Người nô lệ đào thoát như hình tượng anh hùng dân gian trong tưởng tượng chương trình học da đen Xây dựng những kịch bản tri thức mới)
Chương này phân tích cách Woodson và các giáo viên da đen tái cấu trúc chương trình học bằng việc đưa hình tượng người nô lệ đào thoát vào trung tâm của lịch sử và đạo đức giáo dục. Việc này không chỉ là thay đổi nội dung, mà là tái viết toàn bộ kịch bản tri thức nhằm nuôi dưỡng ý thức lịch sử và khả năng phản kháng trí tuệ.
Chapter 5: Fugitive Pedagogy as a Professional Standard Woodsons Abroad Mentorship of Black Teachers (Sư phạm đào thoát như một chuẩn mực nghề nghiệp; Mô hình cố vấn xuyên quốc gia của Woodson đối với giáo viên da đen)
Chương này cho thấy fugitive pedagogy không phải là thực hành cá nhân rời rạc, mà được Woodson xây dựng như một chuẩn mực nghề nghiệp thông qua mạng lưới cố vấn và đào tạo giáo viên. Các mối liên kết quốc tế giúp giáo viên da đen tiếp cận tri thức và phương pháp ngoài sự kiểm soát của hệ thống giáo dục phân biệt chủng tộc trong nước.
Chapter 6: Doomed to Be Both a Witness and a Participant The Shared Vulnerability of Black Students and Black Teachers (Vừa là nhân chứng vừa là người trong cuộc; Tính dễ tổn thương chung của học sinh và giáo viên da đen)
Chương này đi sâu vào mối quan hệ đạo đức đặc thù giữa giáo viên và học sinh da đen, nơi cả hai cùng chia sẻ rủi ro xã hội và lịch sử. Givens lập luận rằng chính sự dễ tổn thương chung này tạo nên chiều sâu đạo đức và tính cấp tiến của fugitive pedagogy.
Conclusion: Black Schoolteachers and the Origin Story of Black Studies (Giáo viên da đen và câu chuyện khởi nguyên của Black Studies)
Phần kết nối fugitive pedagogy với sự hình thành của Black Studies như một lĩnh vực học thuật chính danh. Givens khẳng định rằng những thực hành sư phạm âm thầm của giáo viên da đen chính là nền móng trí tuệ cho các phong trào học thuật và chính trị sau này.
Giá trị đối với cộng đồng YOUREORG
Fugitive Pedagogy Carter G Woodson and the Art of Black Teaching mang đến cho cộng đồng YOUREORG một góc nhìn sâu sắc và thách thức về vai trò đạo đức của người thầy trong những bối cảnh bất công. Cuốn sách nhấn mạnh rằng dạy học không chỉ là thực thi chương trình, mà là một lựa chọn có ý thức về việc đứng về phía ai, bảo vệ tri thức nào và nuôi dưỡng con người ra sao.
Đối với giáo viên trong hệ sinh thái YOUREORG, cuốn sách giúp soi chiếu lại những thực hành dạy học thường nhật trong các bối cảnh nhiều ràng buộc, nơi giáo viên phải liên tục thương lượng giữa yêu cầu hệ thống và trách nhiệm với người học. Fugitive Pedagogy cho thấy rằng ngay cả trong những điều kiện hạn chế, giáo viên vẫn có thể tạo ra không gian học tập nhân văn, nuôi dưỡng tư duy phản biện và phẩm giá cho người học thông qua những lựa chọn sư phạm tinh tế.
Ở cấp độ cộng đồng, cuốn sách khơi gợi một cách hiểu sâu hơn về giáo dục như một công cụ trao quyền, đặc biệt với những nhóm yếu thế. Với định hướng của YOUREORG trong việc mở rộng cơ hội học tập công bằng và bền vững, Fugitive Pedagogy không cung cấp công thức sẵn có, nhưng mang lại một nền tảng đạo đức và trí tuệ quan trọng giúp cộng đồng kiên định với câu hỏi cốt lõi giáo dục được thiết kế để duy trì trật tự hiện có, hay để mở ra những khả thể công bằng hơn cho người học.
YOUREORG trân trọng giới thiệu series sách Books That Empower Educators tới quý thầy cô và những người đồng hành cùng giáo dục trong giảng dạy quản lý và nghiên cứu.
Ban biên tập Blog YOUREORG
VI 
EN